بررسی مقایسه ای میزان سازگاری اجتماعی بین مادران کودکان عقب مانده ذهنی و مادران کودکان عادی در شهر تهران

فهرست مطالب

فصل اول……………………………….. 1

مقدمه…………………………………. 2

اهمیت و ضرورت پژوهش…………………….. 5

اهداف پژوهش……………………………. 7

فرضیات یا سوالات پژوهش…………………… 8

تعریف واژه‌ها…………………………… 9

فصل دوم (پیشینه تحقیق)………………….. 10

مفهوم عقب ماندگی ذهنی از دیدگاه متحولی پیاژه. 11

تعریف عقب‌ماندگی ذهنی……………………. 11

طبقه‌بندی………………………………. 14

شدت عقب‌ماندگی………………………….. 14

ویژگی‌ها و اختلال‌های توأم…………………. 16

عوامل زمینه‌ساز…………………………. 17

شیوع………………………………….. 18

دوره یا سیر……………………………. 18

سیستم طبقه‌بندی خانواده………………….. 18

روی‌آوردهای خانواده‌های دارای كودك استثنایی ناتوان 20

خصوصیات خانواده دارای كودك معلول…………. 22

ابعاد تاثیرگذار کودک استثنائی در خانواده….. 23

تأثیر كودك معلول بر واكنش‌های اولیه والدین…. 24

انواع واکنش های نخستین والدین …………… 25

مسائل زناشویی………………………….. 26

پذیرش یا طرد كودك معلول…………………. 27

سازگاری خانواده كودكان معلول…………….. 29

سازگاری اجتماعی………………………… 32

ملاك و معیار سازگاری…………………….. 35

برخی از خصوصیات انسان سازگار…………….. 36

عوامل مؤثر در سازگاری…………………… 37

دیدگاه‌ها در مورد سازگاری اجتماعی…………. 38

دیدگاه تحلیل روانی……………………… 38

دیدگاه یادگیری اجتماعی………………….. 39

دیدگاه علوم رفتاری……………………… 40

دیدگاه مراجع محوری……………………… 39

دیدگاه انسان‌گرایی………………………. 40

دیدگاه روانشناسی شناختی…………………. 42

مروری بر مطالعات پیشین………………….. 42

فصل سوم (روش‌شناسی تحقیق)………………… 46

فصل چهارم (منابع)………………………. 51

مقدمه

وجود یك جامعه سالم از نظربهداشت روان،وابسته به سلامت اجزا کوچکتر آن جامعهمانند اجتماع ها،گروههاوخانواده های موجوددرآن جامعه است .وجود خانواده های سالم ودارای سلامت روان می تواند تاثیر بسزایی درسلامت روانی موجودوایجاد بهداشت روانی درآن جامعه داشته باشد،زیرا نهاد خانواده به خودی خود یک جامعه کوچک است وهر گونه تغییر مثبت یا منفی در آن،در جامعه بزرگ انسانها تاثیرمستقیم وموثر دارد وثبات وبی ثباتی خانواده بطور مستقیم بر ثبات یابی ثباتی جامعه تاثیر دارد.

کودک عامل گسترش نسل است و تولد هرکودک می تواند برپویایی خانواده اثر بگذارد،والدین ودیگراعضای خانواده باید تغییرات متعددی راجهت سازگاری با عضو جدید تحمل کنند. تولد یک کودک ناتوان[1] بر خانواده می تواند اثرات عمیقی داشته باشد،زیرا خصوصیات کودکان ونوزادان معلول[2] حدود انتهایی رفتار است واز آنجایی که معلولیت ورفتارهای ناشی از آن امری ثابت وپایدار می باشد،این امر برتعاملاتی که کودک باوالدین وخواهران وبرادران خوددارد،تاثیر می گذارد(هالاهان وکافمن[3]، 1998).

مراقبت های اضافی که برخی از کودکان معلول به والدین تحمیل می کنند.برنحوه تعامل والدین تاثیر
می گذارد. بروز معلولیت در فرزندان اختلالات عاطفی ومشکلات اقتصادی زیادی رادر خانواده ایجاد
می کند،بنحوی که یكایك افراد خانواده دچاربحرانهایی ناشی ازوجودفردمعلول می شوند.

روابط دچار سردی وتیرگی می شودوروابط اجتماعی خانواده نیزمحدود می گردد.سایر فرزندان دچار مشکلات عاطفی واجتماعی میگردند وبطور کلی بهداشت روانی خانواده که ضامن سلامت کودکان وسرمایه های فردی_اجتماعی است به شدت به مخاطره می افتد(حسین نژاد،1375).

در تحقیق حاضرسعی محقق بر روشن کردن این موضوع است که آیاوجود کودک عقب مانده ذهنی میتواند برسازگاری اجتماعی مادران اثرات منفی داشته باشدیانه.

بیان مساله

خانواده یک نظام اجتماعی است که اختلال در هریک ازاجزای واعضاء آن کل نظام را مختل میکندواین نظام مختل شده به نوبه خوداختلالات مربوط به اعضاء راتشدیدومشکلات جدیدی را ایجاد میکند.بااین نگرش،معلولیت یکی ازفرزندان،برتمامی خانواده وکارکردهای مختلف آن وبر یکایک اعضاء تاثیرغالبا منفی باقی می گذارد.به عبارت دیگر معلولیت فرزندی درخانواده،مانع از آن می شودکه خانواده بتواند کارکردهای متعارف خود را بنحومطلوب داشته باشد.

از جمله این کارکردها تامین موجبات رشد و پرورش شخصیت فرزندان ، تأمین محیطی دلپذیر برای اعضاءو ایجاد پایگاهی برای برقراری روابط اجتماعی خانواده با دیگران می باشد.خانواده پایگاهی برای برقراری ارتباطات اجتماعی است وبرقراری ارتباط بادیگران دراستحکام شبکه خویشاوندی سهم بسزایی دارد(ناصرشریعتی وداورمنش،1374ص 117-116).

همانطورکه می دانیم انسان عادی برای حفظ وتطابق خودش بامحیط ازانواع روشهای خودآگاه ومکانیسم های دفاعی کمک می گیرد.ولی هرانسانی دربرابرفشارها وعواملی که سبب ایجاد تنش وفشارروانی دراو

می شود،دارای آستانه تحمل است وچنانچه فشارهای محیطی اوبیش ازاندازه شود،درنقطه ای تعادل روانی اوبه مخاطره می افتد(اسلامی نسب،1373،ص33).

با به دنیا آمدن کودک ناتوان فشارهایی بروالدین واردمیگرددکه موجب برهم خوردن آرامش وانسجام خانواده میشود،درنتیجه سازش یافتگی آنان راتحت تاثیر قرارمیدهد.

فابر[4] (1975 )خاطر نشان می سازد که دراثر وجود کودک عقب مانده ذهنی انواع فشارهای زیربه والدین وسایر اعضای خانواده تحمیل می شود:

1)به تعویق افتادن تحول روانی سایر فرزندان

2)محدودشدن پیشرفت خانواده

3)وقوع بحرانهایی مانند مشکلات زناشویی ،طلاق،افسردگی والدین

4)بروزاحساساتی ازقبیل خشم، ناامید ی واحساس گناه(ترنبول وترنبول[5]،1990 به نقل از شریفی ص64).

رزنبرگ ورابینسن (1990)به تاثیر شرایط خانواده برسازگاری با تولدکودک معلول اشاره می نماید.آنها خاطرنشان می سازند.خانواده هایی که ازنظروضعیت آموزشی،تربیتی وفرهنگی دروضعیت مناسبی نیستندوازامکانات حمایتی برخوردارنباشند وشرایط اقتصادی بدی داشته باشند،فرایند سازگاری رابخوبی طی نمی کنند ودچارناراحتی میشوند(ماهر،1377).

البرزی(1375)درباره تاثیر کودک عقب مانده ذهنی بر والدین و رویارویی پدر و مادر با کودک عقب مانده ذهنی نشان میدهد که والدین به واکنشهای مختلفی دچارمیشوند که عبارتنداز:احساس خجالت(41درصد)،احساس گناه(37درصد)،پنهان کردن فرزند(10درصد)

خانواده درارتباط باداشتن چنین فرزندی فشارهایی راتحمل میکند که از جمله آن مواردی ازقبیل نگرانی برای فرزند(87درصد)،آزردگی عصبی(2/53درصد)،تاثیر بر روابط خانواده(23درصد)،اختلاف زناشویی(18درصد)اشاره نمود(شریفی درآمدی،1381 ص165-164).

فابر(1959)یکی ازاولین پژوهشگرانی است که انواع استرس ایجادشده درخانواده که ناشی از پی بردن به معلولیت کودک است را موردبررسی قرارمیدهد.یکی ازرایج ترین این استرس ها،واکنش اندوه است.این واکنش سمبل یا نشانه مرگ کودک طبیعی است.بعبارت دیگر،داشتن کودک معلول نشانه ازدست دادن یک کودک طبیعی است.آگاهی ازاینکه کودک آنها بامشکل متولدشده است واین مشکل ادامه خواهدیافت،فرایندی ازاندوه راموجب میشودکه شبیه اندوهی است که اعضاء خانواده کودک درحال فوت باآن روبرو است.

فابراشاره می کند که وجودکودک معلول اغلب موجب اختلال دررشدوتعالی خانواده نیزمیشود.اوویژگی بحرانی که خانواده با آن روبرو است رامانند یک توقف درچرخه زندگی خانواده تعریف می کند که دراثرآن :

الف)رشدوتکامل خانواده کند می شود

ب)هماهنگی میان وظایف اعضاء خانواده مختل می گردد،درحالیکه درشرایط عادی این هماهنگی موجب رشدوتکامل خانواده می شود(ملك پور،1369).

ازعوامل فشارزابرخانواده ووالدین کودکان معلول،عوامل غیر اجتنابی هستند که دربرابرفعالیتها واهداف خانواده موانعی رابوجودمی آورند،این عوامل مشقت های عمومی هستند که با فعالیت های تفریحی،فرصتهای شغلی وفعالیتهای مربوط به سازمان خانواده مرتبط هستند.مک کابین وهمکاران معتقدندکه هم میزان وهم انعطاف تفریح وفراغت[6]دراین خانواده ها کاهش می یابدوبه همان صورت نیز به دلیل کارهای زیاد مسایل زمانی کاهش پیدا می کند.عوامل فشارزای دیگر ناشی از زندگی اجتماعی خانواده[7]
می باشند(حسین نژاد،1375).

کازات و ماروین (1984)،فابر(1959) واکنش های منفی که والدین ازدوستان وهمسایگان مشاهده می کنند وهمچنین خجالت واحساس شرم والدین ویا خواهران وبرادران به خاطر فرزند یابرادرشان،همچنین ترس از حوادث وتصادفات نیز میتواندمنجربه انزوای اجتماعی خانواده گردند(دارلینگ وسلیگمن ،1989به نقل از ایلالی1376).

در بیشترخانواده ها مادر بیشترین دشواری وفشار را در نگهداری بچه تجربه می كند.اودیگرقادر نیست مانندقبل كارهایی مثل آماده كردن غذا،شستن لباسها،خریدهفتگی خانه وكمك درتكالیف مدرسه رابخوبی انجام دهد.زمانی را كه صرف افراد دیگر خانواده می كرد،كاهش می یابد.زیرا بیشتر وقت اوصرف مواظبت وتامین احتیاجات بچه معلول می شود.با دور شدن مادر از كارهای قبلی،سایر اعضای خانواده بیشتراحساس مسولیت می كنند.ممكن است برای افراد دیگر خانواده،سازگاری با فشارها و امور جدید كه ناشی از وجود كودك معلول است،بسیار مشكل باشد(ادیب سرشكی،1380ص132).

اهمیت وضرورت

یكی از مهمترین لوازم سلامت روانی،وجود محیط خانوادگی سالم است.این محیط زندگی رامی توان طوری تنظیم كرد،كه هرچند در بهبود وضع افراد،موثر نباشد لااقل موجب تخریب آنها نگردد.درجامعه ما اعتقاد بر این است كه حمایت ازنظام اجتماعی،حمایت ازهمه اعضای آن می باشد.

باتوجه به آمار دانش آموزان درسال 1370كه حدود 15میلیون نفربرآوردشده[8] وباتوجه به متوسط درصد انواع دانش آموزان استثنایی،لذاتخمین زده می شود دركشورحدود 2میلیون دانش آموز استثنایی وجود دارد(سیف نراقی،1380ص18).

بنابراین تعداد قابل توجهی ازخانواده ها درجامعه ایرانی ازاثرات منفی داشتن یك كودك معلول وهمچنین از بار مراقبتی بسیار زیاد،فشارهای روانی،اجتماعی ومالی ناشی از داشتن یك كودك معلول رنج می برند،كه این عوامل می توانند،ثبات ،خانوادگی رابرهم زده وباعث برهم ریختگی سازمان خانواده شوند.ازطرف دیگر بسیاری از متخصصانی كه باافراد معلول واستثنایی كارمی كنندبه اهمیت توجه به این خانواده ها واقف هستند وهمچنین اثرات حضور یك كودك معلول رابرپویایی یك خانواده درك می كنند.متخصصین كودكان استثنایی ازتاثیرمنفی ومثبت یك كودك برخانواده باخبرند(ماهر، -1377 ص626).

مادران باتوجه به ساختارشخصیتی خود بیشتراحساس مسولیت ویاگاهی احساس گناه می كنند كه این مكانیزم،باعث كسب اطلاعات بیشتر درزمینه ناتوانی ومعلولیت فرزند وحمایت افراطی ازكودك معلول می شود.ازطرفی چون مادران بیشتروقت وانرژی خودرا صرف كودك می كنند،بیشترازپدران با همسایگان،اطرافیان وفامیلها ارتباط دارندودرمعرض توضیح دادن وضعیت كودك قرارمی گیرند.مادران بیشتربرحسب مسایل هیجانی،روابط خانوادگی وخارج از خانواده واكنش نشان می دهند(رضازاده،1379).

مطالعاتی كه درموردتاثیر تولد یك كودك مبتلا به ناتوانی برخانواده انجام گرفته نشان می دهد كه در موردمادران سطوح بالایی از فشارروانی(كازاك وبكمن،1991)،نشانگان افسردگی وازهم گسیختگی خانوادگی(بریستول گالا كر اسكوپلور،1980)وهمچنین فرصت كمتری برای خودوهمچنین سلامت جسمی وخلقیات سطح پایین دارند(هولروید،1974،به نقل ازمنصف زاده ،1377).

درمطالعه ای كه درمورد مشكلات روانی-اجتماعی خانواده های كودكان معلول انجام گرفت نشان داده شده است كه والدین كودكان عقب مانده ذهنی وجسمی روان رنجوری بیشتری رانسبت به خانواده های عادی داشتند وسازگاری زناشویی درخانواده های عقب مانده ذهنی پایین تر بود(سینگ های[9]،گویال[10]،پرشاد[11]،سینگ های،والیا[12]).

وقتی والدین باعقب ماندگی فرزند خود روبرو می شوند به دنبال جایی یا کسانی می گردند که آنان رادرچگونگی برخورد وسازگاری با این پدیده راهنمایی نمایند.وظیفه ماکمک به والدین در جهت سازگاری وازطرفی کمک درجهت یافتن علت به منظور رهایی ازاحساس گناه ویااختلافات زناشویی وغیره است(یعقوبی،1372).

باتوجه به مطالبی که مطرح شد تحقیق حاضر به مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر بامادران کودکان عادی خواهد برداخت.دراین پژوهش سازگاری اجتماعی درهفت بعد (انجام وظایف روزمره،شرکت درفعالیتهای اجتماعی وفوق برنامه،روابط خویشاوندی،روابط زناشویی،نقش والدینی،روابط خانوادگی،موقعیت اقتصادی بررسی خواهد شد.

مادر نقش اساسی در حفظ تعادل روانی- اجتماعی خانواده داردوایجاد تنش وفشار درمادر برسایر اعضای خانواده اثرمی گذارد وباتوجه به اینکه مادر نقش مهمی درسلامت روان اعضای خانواده دارد برداختن به وضعیت مادران اهمیت زیادی دارد وهمچنین باتوجه به اینکه درموردسازگاری مادران کودکان عقب مانده ذهنی تحقیق صورت نگرفته است ،بررسی دراین زمینه ضروری به نظرمی رسد.

هدف از اجرای تحقیق:

ـ اهداف كلی:

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی

شهرتهران

اهداف جزئی

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی دررابطه باانجام وظایف روزمره

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی دررابطه با شرکت درفعالیتهای اجتماعی وفوق برنامه

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیر با مادران کودکان عادی دررابطه باروابط خویشاوندی

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی در روابط زناشویی

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی دررابطه بانقش والدینی

مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی در روابط خانوادگی

¹ مقایسه سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی آموزش پذیربا مادران کودکان عادی در موقعیت اقتصادی

.فرضیات یا سوالات تحقیق:

سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی کمتر از مادران کودکان عادی است.

سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی درفعالیتهای روزمره کمتر از مادران کودکان عادی است.

سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی درفعالیتهای اجتماعی وفوق برنامه کمتر از مادران کودکان عادی است.

سازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی دررابطه با خویشاوندان کمتر از مادران کودکان عادی است.

مادران کودکان عقب مانده ذهنی درروابط زناشویی مشکلات بیشتری نسبت به مادران کودکان عادی دارند.

مادران کودکان عقب مانده ذهنی درنقش والدینی مشکلات بیشتری نسبت به مادران کودکان عادی دارند.

از نظرسازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی درروابط خانوادگی بیشترازمادران کودکان عادی دچار مشکل هستند.

از نظرسازگاری اجتماعی مادران کودکان عقب مانده ذهنی دروضعیت اقتصادی بیشترازمادران کودکان عادی دچار مشکل هستند.

تعریف واژه‌ها

سازگاری اجتماعی

تعریف نظری:سازگاری اجتماعی دراصطلاح،مراوده بین فردومحیط اجتماعی تعریف شده است(ویزمن وپی کل،1974).

تعریف عملیاتی:نمره ای که فرد درمقیاس سازگاری اجتماعی ویزمن وپی کل بدست می آورد.

عقب مانده ذهنی آموزش پذیر

تعریف نظری:به فردی اطلاق می شود که بهره هوشی اوبین50تا70باشد(اساسنامه سازمان کودکان استنایی،1374).

تعریف عملیاتی:به كسی اطلاق می شودكه درستادهای هماهنگی وپذیرش سازمان آموزش وپرورش استثنایی پرونده داردوعقب ماندگی او توسط متخصصین ذیربط سازمان تایید شده است(داورمنش،1374).

كودكان عادی

تعریف نظری:دانش آموزی كه به ظاهر نقص جسمی،روانی وشناختی قابل ملاحظه ای نداشته ودرمدارس عادی به تحصیل مشغول است(رضازاده،1379).

تعریف عملیاتی:منظور دانش آموزی است كه درمدارس عادی شهرتهران درمقطع راهنمایی به تحصیل مشغول است.

فصل دوم

پیشینه تحقیق

چهار چوب پنداشتی

مروری بر مطالعات پیشین

این فصل مشتمل بر چهار چوب پنداشتی و مروری بر مطالعات انجام شده می باشد.

چهار چوب پنداشتی این پژوهش بر اساس مفاهیم عقب ماندگی ذهنی و سازگاری اجتماعی می باشد.

با نگاهی به گذشته، ملاحظه می‏شود كه نوع واكنش و نگرش انسانها نسبت به مسأله كودكانی كه دچار نابهنجاری‏های ذهنی هستند به شرایط و آگاهی‏های اجتماعی و فرهنگی مردم آن جامعه بستگی داشته و دارد. بطور كلی در طول تاریخ، بشر از سه مرحله فكری متفاوت نسبت به این مسأله گذر كرده است: در مرحله اول این قبیل كودكان یا از بین برده می‏شوند و یا از جامعه طرد می‏گشتند. در مرحله دوم به این كودكان با دید ترحم و حمایت زیاد نگریسته می‏شد و در مرحله سوم كه اكنون در آن قرار داریم موضوع پذیرش كودكان استثنایی در جامعه و دركنار دیگر كودكان عادی و استفاده بهینه از توانایی‏های بالقوه آنها مطرح است. امروزه روی این مطلب تأكید می‏شود كه كودكان عقب مانده ذهنی قبل از اینكه استثنایی و نابهنجار باشند، انسانند و نظیر سایر افراد احتیاجاتی دارند (سیف نراقی و نادری،1380).

افزایش علاقه به قرار دادن كودكان استثنایی در كنار كودكان عادی در طول سه دهه گذشته نمایانگر این احساس در جامعه است كه همه افراد جدای از شرایط ویژه‏ای كه دارند باید فرصتها و مجال‏هایی را جهت شكوفا ساختن هر چه بیشتر توانایی‏های خود در اختیار داشته باشند (كرك و كالاگر[13]،1993 به نقل از كجباف).

والدینی كه باید با مشكلات یك كودك مبتلا به معلولیت شدید مقابله كنند، با دو بحران مواجه می‏باشند: اولین، بحران مرگ سمبولیك كودك است كه برایشان اتفاق افتاده است. والدینی كه در انتظار تولد كودكی می‏باشند، به صورت اجتناب ناپذیر درباره كودكی كه هنوز متولد نشده است، فكر می‏كنند آنها هدف‏هایی نظیر موفقیت‏ها، تحصیلات و امنیت مالی برای كودك خود در نظر می‏گیرند. اینگونه والدین پس از مرگ سمبولیك كودك، از بر باد رفتن آرزوها و رؤیاهایشان دچار رنج می‏شوند. بحران دوم كه در واقع با بحران اول متفاوت است، مسأله مراقبت‏های روزانه از كودك استثنایی می‏باشد. این اندیشه كه كودك فرایند طبیعی رشد را طی نخواهد كرد و نخواهد توانست به بزرگسالی مستقل تبدیل شود، بر دوش والدین سنگینی می‏كند (كرك و كالاگر، 1993 به نقل از كجباف،1377).

بنابراین برخی از خانواده‏ها قادرند خود را با مشكل داشتن كودكی كه دچار عقب ماندگی است تطبیق دهند در حالی كه دیگران دچار آشفتگی می‏شوند.

مفهوم عقب ماندگی ذهنی از دیدگاه متحولی پیاژه

حركت دیگری كه در تشخیص عقب ماندگی ذهنی از حدود سال 1940 آغاز شده و همچنان ادامه دارد، براساس نظریة متحولی پیاژه و همكار برجستة او اینهلدر است كه با تحقیقات و پژوهش‏های مستمر، پیشرفت‏های قابل ملاحظه‏ای داشته است. در این نظریه دو مفهوم اساس كار قرار گرفته: تثبیت و چسبندگی.وقتی كه وضع عقلی یك كودك عقب مانده را به كمك آزمون‏های عملیاتی تعیین می‏كنیم نشان داده می‏شود كه این كودك، بی‏ چون و چرا در مرحله‏ای از متحول، تثبیت شده است به دلیل اینكه تست‏های غیر عملیاتی زیربنای متحولی و مرحله‏ای ندارند این واقعیت را نشان می‏دهند (رابینسن و رابینسن،1975).

بر پایه استفاده از الگوی تحولی در تشخیص عقب ماندگی ذهنی كه نخستین بار توسط همكار برجستة پیاژه، اینهلدر تحقق پذیرفت تحول روانی در عقب مانده ذهنی عمیق در پایان دورة حسی ـ حركتی،‌ عقب ماندگان ذهنی شدید و نیمه شدید در دورة پیش عملیاتی و عقب ماندگان خفیف در دورة عملیات عینی متوقف می‏شود (رابینسون ورابینسون1975 به نقل از كجباف،1377).

تعریف عقب ماندگی ذهنی

مهمترین مشخصة عقب ماندگی ذهنی، كاركرد ذهنی عمدتاً پایین‏تر از متوسط است كه با محدودیت‏های مهم در كاركرد انطباقی در حداقل دو مورد از مهارت‏های سازشی زیر همراه است:

مراقبت از خود، زندگی خانوادگی، مهارت‏های اجتماعی و میان فردی، بهره برداری از منابع اجتماعی، خودگردانی، مهارت‏های كاركردی تحصیلی، كار، اوقات فراغت، بهداشت و ایمنی.

سن شروع اختلال باید پیش از هجده سالگی باشد.

همچنین سبب شناسی عقب ماندگی ذهنی بسیار متفاوت است و می‏توان آن را به عنوان برآیند عمومی و نهایی فرایندهای آسیب شناختی تلقی كرد كه كاركرد دستگاه اعصاب مركزی را تحت تأثیر قرار می‏دهند.

كاركرد ذهنی به كمك هوشبهر IQ تعیین می‏شود كه به وسیله اجرای یك یا بیش از یك آزمون هوش فردی استاندارد شده سنجیده می‏شود (مثل مقیاس‏های تجدید نظر شده هوشی وكسلر برای كودكان، آزمون استنفورد ـ بینه و مجموعه آزمون كافمن برای كودكان).

هوشبهر حدود 70 یا كمتر از آن را كه به طور تقریب دو انحراف معیار پایین‏تر از میانگین است به عنوان كاركرد ذهنی‏ای محسوب می‏شود كه به طور معنا داری پایین‏تر از متوسط است. باید توجه داشت كه در سنجش هوشبهر حدود 5 نمره خطای اندازه گیری وجود دارد، هر چند این میزان ممكن است از یك آزمون به آزمون دیگر تفاوت داشته باشد (مثلاً 70 از هوشبهر وكسلر را به عنوان دامنه بین 65 تا 75 محسوب می‏كنند).

بنابراین در مورد افراد باهوشبهر بین 70 و 75 كه دارای كاستی‏های چشمگیر در رفتار انطباقی هستند امكان تشخیص عقب ماندگی ذهنی برای او مطرح نمی‏شود. در انتخاب ابزار مورد نیاز برای سنجش و نیز در تفسیر نتایج باید عوامل را كه ممكن است باعث محدودیت عملكرد در آزمون شوند، مورد توجه قرار دهیم (مانند زمینه اجتماعی، فرهنگی فرد، زبان بومی و معلولیت‏های حسی و حركتی و ارتباطی). هرگاه در نمره‏های خرده آزمون یا آزمون‏های فرعی آزمونی، پراكندگی معنی دار وجود داشته باشد. نیمرخ توانایی‏ها و ضعف‏های او در مقایسه باهوشبهر كلی كه با محاسبات ریاضی به دست آمده است، توانایی‏های یادگیری وی را با دقت بیشتری نشان خواهد داد.

هنگامی كه بین نمره‏های كلامی و عملی ناهمخوانی چشمگیری وجود داشته باشد، میانگین گیری برای به دست آوردن یك نمره كلی گمراه كننده است. در افراد عقب مانده ذهنی معمولاً اختلال‏هایی كه در كاركرد انطباقی وجود دارد در مقایسه با پایین بودن نمره هوشبهر، نشانة مهمتری به شمار می‏رود.

كاركرد انطباقی به این معنا است كه افراد تا چه اندازه به معیارهای استقلال شخصی كه مقتضای گروه سنی خاص، زمینه اجتماعی، فرهنگی و محیط اجتماعی خاص از آنان انتظار می‏رود دست یابند. كاركرد انطباقی تحت تأثیر عوامل گوناگون قرار می‏گیرد و مانند تحصیلات، انگیزش، ویژگی‏های شخصیت، فرصت‏های اجتماعی و شغلی و اختلال‏های روانی و بیماری‏های جسمانی كه ممكن است، عقب ماندگی ذهنی همراه باشند.

در مقایسه با هوشبهر كه معمولاً بشر به عنوان یك ویژگی ثابت باقی می‏ماند احتمال بهبود مشكلات انطباقی به كمك اقدامات ترمیمی بیشتر است. گردآوری شواهد برای اختلال‏های كاركرد انطباقی از یك و یا بیش از یك منبع مستقل قابل اعتماد، می‏تواند مفید واقع شود (مانند ارزیابی معلم و سوابق آموزشی و طبی و سوابق مربوط به رشد) همچنین برای اندازه گیری كاركرد یا رفتار انطباقی چندین مقیاس طراحی شده است (مانند مقیاس‏های رفتار انطباقی). این مقیاس معمولاً یك نمره برش به دست می‏دهند كه تركیبی از عملكردها در تعدادی از حیطه‏های مهارت انطباقی است. باید توجه داشت كه در بعضی از این آزمون‏ها برای حیطه‏های خاص نمره جداگانه‏ای وجود ندارد و ممكن است نمره‏های این حیطه‏های خاص از لحاظ پایایی دارای تفاوت چشمگیری باشند. در اینجا نیز مانند بخش كاركرد ذهنی باید به مناسب بودن آزمون مورد استفاده با زمینة اجتماعی، فرهنگی، تحصیلات، معلولیت‏ها، انگیزش و همكاری شخص توجه داشت( خجسته،1380).

تعریف انجمن آمریكایی عقب ماندگی ذهنی[14] سه مؤلفه مهم دارد: هوش، رفتار سازشی [15]و مراحل تحول.

هوش: در یك مقیاس هوش، نمرة یك شخص بر حسب میانگین آماری نمره همسن و سالان، یعنی كسانی كه با همان تست انجام داده‏اند. مقایسه می‏گردد. میانگین آماری برای تست هوش عموماً عدد 100 است. براساس تست هوش، افراد با هوشبهر تقریبی 70 تا 75 و كمتر به عنوان عقب مانده ذهنی در نظر گرفته می‏شوند.

رفتار سازشی: آسیب دیدگی‏های رفتار سازشی توسط AAMR به عنوان محدودیت معنی دارد و توانایی شخص جهت كسب معیارهای پختگی، یادگیری، استقلال شخصی و مسئولیت پذیری شخصی كه از سایر افراد یك سطح سنی و گروه فرهنگی مقایسه مورد انتظار خواهد بود، تعریف شده است (گروسمن، 1983). مقیاس‏های رفتار سازشی عموماً یك فرد را در قالب هنجارهای ثابت (از لحاظ سنی و فرهنگی) كه در جنبه‏های مراقبت از نیازهای شخصی، نشان دادن صلاحیت‏های اجتماعی و اجتناب از رفتارهای دشوار خلاصه می‏شود، مقایسه می‏كند (مك گرو، 1987).

دورة‌ تحول: در تعریف AAMR، دورة‌ تحول به عنوان دورة زمانی بین تولد تا هیجدهمین سال بعد از تولد تعریف شده است (گروسمن، 1983، ص‏1). دلیل این امر، تشخیصی عقب ماندگی ذهنی از سایر شرایطی است كه تا بزرگسالی نمی‏تواند علت یا منبع عقب ماندگی ذهنی باشد، از قبیل آسیب دیدگی یا جراحت‏ها و شكستگی سر و فرسودگی (شریفی درآمدی،ص108-107).

طبقه بندی

هدف از گسترش طبقه بندی نظام‏های طبقه بندی فراهم آوردن چاره جویی برای مرجع قرار دادن مطالعه، فهمیدن و درمان افرادی است كه به آنها برچسب عقب ماندگی ذهنی زده شده است. افراد عقب مانده اغلب در قالب گروه متجانسی از افرادعقب مانده با ویژگی‏های فیزیكی و توانایی‏های یادگیری یكسان قرار داده می‏شوند. در واقع عقب ماندگی ذهنی طیف وسیعی از ویژگی‏ها و سطوح كنش‏وری را در بر می‏گیرد. برای فهم روشن‏تر تفاوت افرادی كه به آنها برچسب عقب ماندگی ذهنی زده شده، نظام‏های طبقه بندی متعددی توسعه یافته است. در اینجا دو روش طبقه بندی افراد عقب مانده ذهنی بر حسب: شدت شرایط و انتظارات تربیت پذیری مورد بحث قرار می‏گیرد.

شدت عقب ماندگی

برای توصیف درجه بندی میزان انحراف توانایی‏های هوشی و رفتار سازشی شخص از آنچه بهنجار گفته می‏شود، می‏توان از اصطلاحاتی همچون: خفیف[16]، متوسط[17]، شدید[18] و عمیق [19]استفاده كرد. هر یك از این چهار اصطلاح اهمیت نقص هوشی و میزان آن را توصیف می‏كند. عقب ماندگی ذهنی خفیف بالاترین سطح كنش وری یا عملكرد افرادی كه به عنوان عقب مانده ذهنی طبقه بندی شده‏اند توصیف می‏كند؛ عقب ماندگی ذهنی مقدمتاً از طریق به كار بستن مقیاس‏های تست هوشی و نشانگرهای رفتارسازشی تعیین می‏گردد.

AAMR (گروسمن، 1983) چهار سطح كنش هوشی گروه افراد عقب مانده ذهنی را براساس روی آوری شدت:

خفیف، هوشبهر 55 تا 70

متوسط، هوشبهر 40 تا 55

شدید، هوشبهر 25 تا 40

عمیق، هوشبهر 25 یا كمتر

رفتارسازشی یك شخص یا توانایی سازگاری یا غلبه بر تقاضاهای محیطی می‏تواند از خفیف یا شدیداً عمیق توصیف شود (گروسمن، 1983). تفاوت بین هوش و رفتارسازشی را ترسیم كرده است. از نظر او: رفتار سازشی به مراقبت‏هایی كه افراد از خودشان و دیگران در طی زندگی روزمره به عمل می‏آورند گفته می‏شود تا توانایی هوش انتزاعی (ص‏42).

انتظارات تربیت پذیری[20]

آموزش پذیر[21] (هوشبهر 55 تا حدود 70): میزان پیشرفت تحصیلی در مدرسه از پایه دوم تا پایه پنجم است سازگاری اجتماعی در جایی از استقلال در جامعه را میسر می‏سازد. به احتمال قوی خود حمایتی كامل یا نسبی در پرداختن به كار وجود دارد.

تربیت پذیر[22] (هوشبهر 40 تا 55): یادگیری سطح مهارت‏های خودیاری پیشرفت در سطوح تحصیلی مورد نظر، سازگاری اجتماعی محدود به خانه و محیط‏های بسته و فرصت‏های شغلی حمایتی در یك محیط شغلی مانند فروشگاه‏های حمایتی وجود دارد.

حمایت پذیر/ پناهگاهی[23] (هوشبهر كمتر از 40): شامل عقب ماندگان ذهنی شدید و عمیق، افراد ممكن است نتوانند مهارت‏های كافی برای رسیدن به تأمین نیازهای اساسی را به دست آورند. معمولاً سطح معنی

داری از مراقبت و به سرپرستی دائمی در طول زندگی نیاز دارند (شریفی درآمدی،1380ص 111-109).

دانلود پاورپوینت درسی روانشناسی بازی استاد کریم زاده

با عرض سلام خدمت دانشجویان گرامی. فایل پاورپوینت روانشناسی بازی استاد کریم زاده که در جلسه آخر مباحث مهم کتاب رو برای دانشجویان فرمودند با قیمت استثنایی 3000 تومان ویژه دانشجویان به فروش می رسد.

روش تحقیق شکست تحصیلی و خسارتهای ناشی از آن

مقدمه

چکیده تحقیق

بیان مسئله

فصل اول

تعریف موضوع تحقیق

ضرورت تحقیق

فایده تحقیق

اهداف کلی و ویژه تحقیق

محدودیت های تحقیق

تعریف واژه ها و اصطلاحات

– شرایط و عوامل اقتصادی

الف – فقرو محدودیت اقتصادی

ب- نامناسب بودن مکان زندگی

ج- نامناسب بودن امکانات بهداشتی

د-کارکردن کودکان

2- شرایط و عوامل فرهنگی واجتماعی

الف- فرهنگ و رابطه آن با آموزش و پرورش

ب- تفاوت زبان و فرهنگ بومی با زبان و فرهنگ عمومی

ج- نگرش محیط و خانواده نسبت به تربیت کودکان از نظر جنسیت آنها

3- شرایط عواملی خانوادگی

4- محدودیتهای محلی و جغرافیایی و توزیع نامناسب امکانات آموزشی

تحقیقات انجام شده پیرامون موضوع تحقیق

– روش تحقیق

– جامعه آماری

– نمونه آماری

– شیوه های جمع آوری اطلاعات و روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

-جداول یافته های جامعه از پرسشنامه های دانش آموزان

-تحلیل یافته های دانش آموزان

مقدمه:

شکست تحصیلی و خسارتهای ناشی از آن یکی از نقایص آموزشی بسیاری از کشورهای جهان سوم، و از آن جمله کشور ایران است .

کودکان ما ارزشمندترین سرمایه جامعه ، ظریف ترین و گرانبهاترین هدیه ای هستند که خداوند به عنوان امانت به ما سپرده است و از وظایف جامعۀ دست اندر کاران تعلیم تربیت کشور اسلامی است که از طریق مطلوبترین روشها و انسانی ترین رفتار کودکان جامعه (آینده سازان) را هدایت کنند در این راستا خانواده در آموزش و پرورش به عنوان محور و پایه اصلی می توانند انجام وظیفه کنند.

روشها و طرحهای متعدد برای همکاری پدر و مادرها با فرزندان وجود دارد که در شرایط مختلف به فراخور مال والدین قابل اجرا و بهره برداری می باشند میزان تصمیمات تراکم شغلی ، موقعیت اقتصادی ، اجتماعی پدر و مادرها از جمله عوامل تعیین کننده ای هستند که حدود و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را مشخص می سازند

چکیده تحقیق :

علل و عوامل متعددی باعث ایجاد افت تحصیلی می شود که می توان آنها را به علل و عوامل خارجی و داخلی نظام آموزش و پرورش تقسیم کرد از آنجا که این عوامل تأثیر متقابل بر روی هم دارند نمی توانند جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند ولی برای بهتر شناخته شدن این علل و عوامل و به منظور انجام یک تحقیق دقیق یک محدوده زمانی کوتاه ناگزیر به انتخاب یک بعد از علل و و عوامل ( یعنی علل و عوامل خارجی) افت تحصیلی شده این اهدافی که مورد بررسی و مطالعه قرار می گیرند عبارتند از:

اهداف کلی : هدف کلی این تحقیق ارائه پیشنهادات بر اساس نتایج بدست آمده جهت کاهش افت تحصیلی است

اهداف ویژه : هدف ویژه بررسی و شناسایی ویژگیهای اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی دانش آموزان دختر سال سوم راهنمایی دارای افت تحصیلی

موضوع: بررسی ویژگیهای اجتماعی ، اقتصادی، فرهنگی دانش آموزان دخترانه کرج با سابقه شکست تحصیلی

در رابطه با سوالات فوق الذکر 100 نفر از دانش آموزان دختر سال سوم راهنمایی فروردین که این تعداد از مدرسه راهنمایی از طریق نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شدند و پرسشنامه 20 سوال در بین آنها توزیع گردیده است.

با توجه به توضیحات نتایج ذیل در این تحقیق به دست آمده است.

1- اکثر دانش آموزان مردود در خانواده هایی با سطح پایین اقتصادی زندگی می کردند.

2- اکثریت دانش آموزان مردود با سطح پایین اجتماعی و فرهنگی پایین قرار دارند.

3- اکثریت دانش آموزان مردود برنامه ریزی صحیحی جهت گذراندن اوقات فراغت خود ندارند.

4- اکثریت دانش آموزان مردود دوستان بی تفاوت نسبت به تحصیل ، اهل تفریح و یا ترک تحصیل کرده دارند.

بیان مسئله :

همگام با پیشرفت و افزایش سرانه آموزش و پروش نیز درمان افزایش است . مسلما هر جامعه ای که برای تعلیم و تربیت سرمایه گذاری می کند انتظار دارد که محصولی در راستای هدف نظام آموزش و پرورش بدست آورد تا این سرمایه گذاری عظیم از طریق تربیت انسانی جوابگوی احتیاجات جامعه گردد.

در این تحقیق تأثیر عوامل اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی مدارس مورد بررسی قرار می گیرد و در مورد مسائلی مثل فقر و محرومیت اقتصادی، نا مناسب بودن مکان زندگی نگرش والدین نسبت به تحصیل فرزندان توفیقاتی داده شده است.

فصل اول

معرفی تحقیق

تعریف موضوع تحقیق

ضرورت تحقیق

فایده تحقیق

اهداف کلی و ویژه تحقیق

محدودیت های تحقیق

تعریف واژه ها و اصطلاحات

معرفی تحقیق:

شکست تحصیلی و خسارتهای ناشی از آن یکی از نقایص آموزشی بسیاری از کشورهای جهان سوم، و از آن جمله کشور ایران است این مسئله به عوامل و موجبات گوناگون مربوط می شود که برای چاره جویی باید آنها را به دقت شناسایی و ارزشیابی کرد.

برخی از اقتصاد دانان معتقدند در بسیاری از کشورهای در حال توسعه آموزش رسمی بزرگترین صنعت و بزرگترین مصرف کننده درآمدهای عمومی است قراین و شواهد حکایت از آن دارد که کشور ما به علت تمرکز بیش از حد تصمیم گیری در نظام اداری و اجرایی ناسازگار بودن توان آموزش و پرورش با مقتضیات و نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور نیز رشد فزاینده تعداد دانش آموزان که از رشد سریع جمعیت سرچشمه می گیرد و سبب افزایش حجم مسئولیت دستگاه اجرایی آموزش و پرورش می گردد. مجموع شرایطی که با کمیت قلت بازدهی این صنعت یعنی خسارات اقتصادی ناشی از شکست تحصیلی می شود تشدید می گردد.

در این رابطه وضعیت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی خانواده دانش آموزان چگونگی گذراندن اوقات فراغت دانش آموزان و برنامه ریزی در جهت آن و گروه دوستان دانش آموزان را به عنوان ویژگیهای مردودین مورد توجه قرار دادیم.

امید است شناخت ویژگیهای مذکور در بررسی همه جانبه و ارائه پیشنهادات دستیابی به نتایج بتواند مسئولان و دست اندرکاران و برنامه ریزان جامعه آموزش و پرورش را به راه حلها رهنمون گردد.

تعریف موضوع تحقیق

موضوع مورد مطالعه در این تحقیق بررسی ویژگیهای اجتماعی و اقتصادی دانش آموزان

ویژگیهای اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی که در این تحقیق مد نظر است عبارتست از :

درآمد خانواده ، شغل خانواده ، تحصیلات والدین ، اشتغال دانش آموزان، وضعیت مسکن ، نحوه گذراندن اوقات فراغت دانش آموزان نقش دوستان ، رفتار والدین با دانش آموزان ، رفتار اعضای خانواده با دانش آموزان این تحقیق در صدد است که ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دانش آموزان دختری که سابقه افت تحصیلی دارند را بررسی کند.

از افت تحصیلی تعاریف متعددی در کتابها ذکر شده است اما آنچه در تحقیق از این مفهوم مد نظر است مترادف دانستن آن با مفهوم پایه تکرار تحصیلی است .

در ذیل به چند تا از تعاریف افت تحصیلی اشاره می شود.

1- در تعریفی منظور از افت تحصیلی یا تکرار پایه تحصیلی عبارتست از تکرار پایه یک کلاس برای دانش آموزان که در معدل یک سال تحصیلی در همان کلاس پایه ای که در سال قبل به سر می برده به تحصیل ادامه می دهد و همان کاری را انجام می دهد که در سال گذشته نیز انجام داده است.

2- در تعریف دیگری منظور افت تحصیلی تکرار پایه تحصیلی بدین صورت بیان شده است که در نظامهای آموزشی که ارتقا از یک پایه به پایه دیگر از نظر سابقه و پیشرفت تحصیلی اجرا شرایط خاص پیش بینی شده در مقررات امتحانی را ایجاب می کند عدم توفیق گروهی از دانش آموزان در امتحان تکرار پایه و اتلاف ناشی از آنرا پدید می آورد.

ضرورت موضوع تحقیق

با اشاره به شواهد ذیل اهمیت و ضروت موضوع تحقیق روشن می شود.

در کتابهای تحت عنوان شکست تحصیلی در آموزش ابتدایی و راههای مقابله با آن اهمیت و ضرورت توجه به افت تحصیلی را اینطور بیان کرده که اگر خسارات معنوی ناشی از افت تحصیلی بگذریم آمارهای ارائه شده توسط متخصصین نظامهای آموزشی در مورد خسارات مادی ناشی از افت و شکست تحصیلی حکایت از فاجعه ای بزرگ دارد.

در بررسی که در این زمینه توسط سازمان برنامه و بودجه به عمل آمده نکات ذیل در خور تامل است .

مجموع خسارات در شکست تحصیلی در سال 1360 معادل 558608 میلیون ریال و در سال 67 ، 765121 میلیون ریال به دست آمده است از انجا که هزینه های آموزشی دولت ابتدایی و متوسطه راهنمایی بالا بوده است میزان خسارات ناشی از آن در سال 65 تقریبا معادل 14/1 برابر کل هزینه های جاری آموزش و پرورش بوده است .

در تحقیق حاضر تلاش بر آن است که ویژگیهای اجتماعی 0 فرهنگی دانش آموزان که دارای سابقه مردودی می باشند مورد بررسی قرار گرفته و با تجزیه و تحلیل یافته ها نتایج مفیدی عاید گردد.

به طور کلی دلایل انتخاب و بررسی این تحقیق موارد ذیل می باشند.

1- علاقه مند بودن به رفع این معضل اجتماعی (افت تحصیلی)

2- موضوع تحقیق ارتباط مستقیم با رشته تحصیلی نگارنده در رشته برنامه ریزی درسی دارد.

3- از دلایل دیگر که اهمیت این تحقیق را از لحاظ محقق معرفی می سازد عبارتند از

– کمک به مسولان آموزش برای طرح ریزی درست مطالب درسی

– کمک به معلمان برای شناخت موانع پیشرفت تحصیلی و کوشش در جهت رفع آنها

– افزایش آگاهی والدین نسبت به افت تحصیلی فرزندان و تلاش برای رفع این معضل اجتماعی .

فایده تحقیق

تحقیق حاضر می تواند اطلاعاتی به قرار ذیل در اختیار دیگران قرار دهد.

1- اطلاعات کتابخانه ای پیرامون موضوع مورد مطالعه

2- اطلاعاتی پیرامون نظر گروهی از دانش آموزان دارای سابقه مردودی در زمینه رفع اجتماعی و اقتصادی فرهنگی ایشان

جامعه آماری : جامعه آماری این تحقیق دانش آموزان دختر سال سوم راهنمایی که سابقه مردودی دارند.

روش نمونه گیری :

روش نمونه گیری این تحقیق از طریق خوشه ای تصادفی انتخاب شده است.

در این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات از روش کتابخانه ای سود جسته است برای جمع آوری اطلاعات میدانی از نوع سود جسته و برای جمع آوری اطلاعات میدانی از پرسشنامه استفاده شده است .

1- پرسشنامه دانش آموزان حاوی 20 سوال چند گزینه ای است .

هدف کلی: هدف کلی این تحقیق ارائه پیشنهادات بر اساس نتایج بدست آمده جهت کاهش افت تحصیلی است.

هدف ویژه : هدف بررسی و شناسایی ویژگیهای اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی دانش آموزان دختران سوم راهنمایی با سابقه شکست تحصیلی با توجه به اهداف کلی و ویژه سوالات ویژه تحقیق به قرار ذیل است.

1- آیا دانش آموزان مردود در وضعیت اقتصادی بدی قرار دارند.

2- آیا دانش آموزان مردود در وضعیت اجتماعی و فرهنگی پایین قرار دارند.

3- آیا دانش آموزان مردود از اوقات فراغت بطور نامناسب استفاده می کنند.

4- آیا دانش آموزان مردود دوستان نابابی دارند.

محدودیت های تحقیق:

محدودیت های این تحقیق عبارتند از : محدودیت های خارج از کنترل محقق و محدودیت های قابل کنترل محقق

محدودیت های خارج از کنترل محقق : 1- نداشتن همکاری لازم و کافی دانش آموزان برای اجرای پرسشنامه 2- در دسترس نبودن منابع آمار وارقام مورد نیاز افت تحصیلی 3- عدم همکاری دفتر داران مدارس در معرفی دانش اموزآن مردود و عدم اطمینان نسبت به صداقت پاسخ دختران .

ب – محدودیت های قابل کنترل توسط محقق

1- در بررسی عوامل موثر در مردودی صرفا : ویژگیهایی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی دانش آموزان مطرح است .

2- این تحقیق فقط روی دانش آموزان مردود انجام گرفته است .

3- عمل تحقیق فقط در یک قطع انجام گرفته است

روش تحقیق مشاوره و میزان موفقیت مشاوران در آموزشگاهها

فهرست مطالب

– عنوان

– سپاسگزاری

– فصل اول- مبادی تحقیق Introduction

– مقدمه

1- موضوع تحقیق و تبیین أن

2- تعریف مسئله مورد پژوهش

3- هدف تحقیق

4- ضرورت تحقیق

5- محدودیتها و مشکلات تحقیق

6- واژه ها واصطلاحات تحقیق

فصل دوم- سابقه تحقیق Research –literature

الف- سابقه نظری تحقیق

ب- تعریف راهنمایی

2- انواع راهنمایی

3- راهنمایی تحصیلی

4- راهنمایی شغلی

5- راهنمایی شخصی

6- راهنمایی فردی

7- راهنمایی گروهی

8- تفاوت راهنمایی و مشاوره

9- پرونده تحصیلی – تربیتی

10- مشاوره متخصصان راهنمایی

11- مشاور موفق

12- وظایف مشاور

13- سابقه راهنمایی و مشاوره در جهان

14- سابقه راهنمای ایران

الف- تمهید مقدمات برای اجرای برنامه راهنمایی

پ- برنامه راهنمایی قبل از انقلاب

ج- برنامه راهنمایی بعد از انقلاب

ب- سابقه علمی تحقیق

1- سابقه علمی تحقیق در جهان

روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق

د- روش تحقیق

1- تعریف روش تحقیق

2- انواع روش تحقیق

3- روش این تحقیق

– فصل سوم روش تحقیق Research Method

الف- فرضیات

ب- تعریف فرضیه

2- انواع فرضیه

3- فرضیات این تحقیق

ب- جامعه آمار و نمونه گیری

1- تعریف جامعه آماری

2- جامعه آماری این تحقیق

3- تعریف نمونه گیری

4- انواع نمونه گیری

5- نمونه گیری در این تحقیق

ج- جمع آوری اطلاعات

1- تعریف روش جمع آوری اطلاعات

2- انواع روشهای جمع آوری اطلاعات

3- روش جمع آوری اطلاعات دراین تحقیق

د- روش تحقیق

1- تعریف روش تحقیق

2- انواع روش تحقیق

3- روش این تحقیق

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل اطلاعات Resarch Analysis

تجزیه و تحلیل سئوالات 1تا 26 تستی پرسشنامه

2- تجزیه و تحلیل سئوالات تشریحی پرسشنامه

فصل پنجم: نتیجه گیری Conclusion

1- نتیجه این تحقیق

2- پیشنهادات و نظرات اصلاحی

3- خلاصه تحقیق

4- فهرست منابع

5- پیوست نمونه پرسشنامه

سپاسگزاری

تحقیق حاضر بی شک تحقیقی است از همکاری های صمیمانه و صادقانه دوستان و همکاران فرهنگی و تعدادی از دانش آموزان عزیز و بزگوار که صادقانه و با صراحت تمام به پرسشنامه جواب دادند ابتدا قبل از هر چیز از خداوند منان و سبحان که این توفیق را به پژوهنده داد تا این تحقیق را به پایان خودش نزدیک سازد نهایت تشکر و سپاسگزاری را دارم پس از هسته مشاوره اداره و همچنین مدیران مدارسی که از ابتدای کار این پژوهش تا پایان با راهنمائی ها و ارشاداتشان حقیر را یاری رسانده اند صمیمانه تشکر و قدردانی می کنم.

از همکاران فرهنگی بخصوص مشاوران گرامی تعدادی از دبیرستانهای مورد تحقیق که نهایت همکاری را در ارائه نظرات دانش آموزان دانشته اند کمال تشکر و قدردانی را دارم در پایان از همه افرادی که از ابتدا تا انتهای این پژوهش حقیر را مساعدت نموده اند تشکر و قدردانی می کنم.

پژوهنده

ضرورتهای فرهنگی و اجتماعی مشاوره و راهنمایی نقش آن در پویایی جامعه، مردم گسترش کمی و کیفی آن در سرتاسر ایران و بهره وری مطلوب از خدمات راهنمایی نیاز حیاتی مدارس، خانواده ها، مراکز شغلی و تمام اقشار جامعه را به راهنمایی و نقش و جایگاه مهم آن را در جامعه مشخص می کند. امید داریم با بذر طراوت مشاوره و راهنمایی گلهای شادمانی و رضایت را به چهره خانواده ها و تمام اقشار ببینیم و فرزندانمان این گلهای پرطراوت و نسل انقلاب در تحصیل و در زندگی و درس و اهداف با رهنمودهای مشاورین به سوی سعادت و ترفی خود در کشور گام بردارند. مشاورین باید بتوانند شتابی در این چرخ تعلیم و تربیت کمی و کیفی آن بدهند اگرچه شغل مشاوره و راهنمایی در ایران به علت نوپا بودن اقدمهای اولیه خود را برمی دارد و مطبوعات و رسانه ها نیز کمتر بدان می پردازند. مشاورین برآنند که اولاً بتوانند گره گشای معضلات جوانان و خانواده ها باشند و ثانیاً در تعلیم و تربیت و سازندگی و خدمات بر مردم هر چه بیشتر سهیم باشند. درسالهای آینده مدارس، خانواده ها، و جامعه ما طعم شیرین راهنمایی را چشیده و اثر روحبخش آن را خواهند دید.

مدارس، خانواده ها، و جامعه ما طعم شیرین راهنمایی را چشیده و اثر روحبخش آن را خواهند دید.

اگر بخواهیم میزان موفقیت مشاوران را از ابتدا ی شکل گیری نقش مشاوره در نظام جدید بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی بررسی کنیم باید به وظایف و فعالیت های مستمر مشاوران آشنا باشیم. که ذیل اهم وظایف این گروه مشخص گردیده:

1- شرکت فعال در شوراهای مدرسه و ستاد تربیتی در راستای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره

2- شرکت در جلسات عمومی انجمن اولیاء و مربیان و جلوگیری از کمکها و مساعدتهای اولیه در زمینه ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره

3- تدریس درس آشنایی با برنامه ریزی تحصیلی – شغلی و انجام وظیفه در راستای تحقیق اهداف درس به شرح ذیل:

الف: آشناکردن دانش آموزان با نظام جدید متوسطه در رشته های تحصیلی و ضوابط ورود به آنها و ارتباط رشته های مذکور با رشته های دانشگاهی و بازار کار

ب: ارائه اطلاعات به دانش آموزان از طریق بازدید از محیط کار با بروشور های شغلی – نمایش فیلم، روزنامه دیواری و دعوت از صاحبان حرف و مشاغل جهت ایراد سخنرانی

ج: آگاه کردن دانش آموزان نسبت به روشهای علمی جمع آوری اطلاعات شغلی و آشناکردن آنان با مراکز مهارت آموزی و کاریابی

د-گردآوری اطلاعات لازم از طریق نهادهای زیربط در زمینه امکانات، نیازمندیهای شغلی در بخش صنعت – خدمات کشاورزی و ارائه آن به دانش آموزان و اولیاء آنها

4- همکاری با کادر مدرسه در موارد زیر:

الف: پیشگیری از مشکلات اخلاقی و رفتاری دانش آموزان

ب: شکوفابودن استعدادهای دانش آموزان

5- انجام مشاوره فردی بمنظور بررسی مسائل و مشکلات تربیتی و تحصیلی آنان

6- انجام مشاوره گروهی جهت بررسی و رفع مشکلات تربیتی و تحصیلی و تعیین رشته

7- اجرای آزمونهای خاص به نسبت موقعیت ها و موارد( هوش – استعداد- رغبت شغلی)

8- همآهنگی لازم با معاونین و دفترداران در تکمیل پرونده تربیتی و تحصیلی

9- انجام پروژه مربوط به هدایت تحصیلی دانش آموزان

10- تنظیم کارت مربوط به مشکلات موردی دانش آموزان

11- ارجاع دانش آموزانی که دارای مشکلات حاد هستند به سازمانها و مراکز تخصصی زیربط

12- ارائه آمار و اطلاعات مربوط به وضعیت دانش آموزان به واحدهای ذیربط در منطقه

13- کمک به مدیران و کارکنان مدرسه جهت استفاده از کمک های غیرنقدی مردمی انجمنها، سازمانها، نهاد برنامه های موجود درمنطقه برای حل معضلات دانش آموزی

14- تکمیل دفتر ثبت فعالیتها و ارائه گزارش کار به مسئولین ذیربط

15- شرکت در دوره های بازآموزی و سمینارها

16- تشکیل جلسات توجیهی برای والدین با توجه به ماده 4 آئیننامه هدایت

17- با توجه به ماده 15 آئین نامه هدایت تحصیلی ارائه نمودن اطلاعات کامل در مورد مسائل نظام جدید و هدایت تحصیلی به دانش آموزان و آشنانمودن آنها با توانائیها و استعدادهایشان در رابطه با انتخاب رشته تحصیلی با توجه به پرونده تربیتی تحصیلی

18- مطالعه ی دقیق کلیه بخشنامه ها و دستورالعمل های ارسال شده مرتبط با وظایف مشاوره

فصل اول مبادی تحقیق

1- بررسی میزان موفقیت مشاوران در دبیرستانهای پسرانه ناحیه 4 کرج

مشاوره به معنی همکاری کردن و رأی و نظر فرد متخصص و آگاه را درانجام کاری خواستن است.

مشاوره نیز همچون راهنمایی تعریف یگانه و یکسانی که مورد قبول همه متخصصان باشند ندارد. و از دیدگاههای صاحب نظران به طریق متعددی تعریف شده است. گروهی از متخصصان مشاور را ازدیدگاه مدل طلبی تعریف کرده و معتقدند مشاوره فعالیتی تخصصی است که به تخشیص مشکل کنشی و ارائه درمان به آن می انجامد از این دیدگاه مشاور که فردی آگاه و متخصص در شناخت و حل مسائل روانی است و نقش بسیار فعال و تعیین کننده ای دارد و اوست که شکل را تشخیص می دهد و سپس برای آن درمان ارائه می دهد و نقش فعالیت مراجع که انسانی دردمند و نیازمند به کمک است به حداقل کاهش می یابد به این شیوه از آزمونهای روانی برای تشخیص مشکلات به میزان زیادی استفاده می شود و مهارت و صلاحیت های فنی وتکنیکی مشاور در حل مشکلات مراجع نقش به سزایی دارد.

به نظر پاترسون(1) ( 1974) مشاور جریان کمکی تخصصی بین مراجع و مشاور است مراجع شخصاً قادر به حل مشکلات روانی خود نیستند و برای دریافت کمک به منظور حل مشکلش از مشاور که در حل مشکلات روانی مهارت دارد یاری می طلبد. رابطه مشاوره ای که در آن مراجع احساس امنیت و اعتماد می کند از اهمیت بسزایی در حل مشکل برخوردار است در این معنی مشاور یکی از خدمات اصلی و اساسی راهنمایی محسوب می شود و با پند و اندرزدادن به مراجع کاملاً تفاوت دارد.

به نظر آرباکل(1)(1977) در مشاوره برقراری رابطه حسنه بین مراجع و مشاور اهمیت بسزایی دارد و باعث می شود که مراجع با تجزیه و تحلیل و شناخت رفتارش نحوه ایجاد رابطه صحیح با دیگران را یاد بگیرند اهداف زندگی و نکات قوت و ضعف خود را بشناسند و براساس آنها به طریقی عمل کند که نیازهایش را بطور معقولی برآورده سازد از این رومشاوره رابطه یاری دهنده ای است که به تغییر در اعتقادات و نگرشها و نهایتاً در شیوه زندگی فرد می انجامد. می توان گفت که مشاوره فعالیتی تخصصی، هدفدار و پویا بین مراجع( فرد مشکل دار) و مشاور( کسی که در برقراری رابطه حسنه و حل مشکلات روانی تخصص دارد.) است که در آن مراجع در یک جو مملو از تفاهم و همدلی آزادنه و صادقانه به طرح مشکلش با مشاور می پردازد و پس از تجزیه و تحلیل موضوع و خودشناسی بیشتر و عمیق تر با کمک مشاور به تصمیم گیری مناسب و نهایتاً حل مشکل موفق می شود. در مشاهده

اولاً: برقراری محیطی سرشار از امنیت و تعامل پویا بین مراجع و مشاور ضروری است. ثانیاً مشاور نقش کمک دهنده و نه تحمیل کننده ای برعهده دارد.

ثالثاً هدف مشاور خودشناسی بیشتر و یادگیری و تصمیم گیری مناسب و قبول مسئولیت مراجع است. رابعاً مراجع از طریق مشاهده شیوه های انتخاب و طرح ریزی و ادامه یک زندگی معقول وموفقیت آمیز را می آموزد و در آینده خود می تواند مشکلاتش را حل کند و برای هر مشکلی به مشاور مراجعه نکند.(1)

بعقیده پاترسون مشاوره قسمتی از برنامه راهنمایی تحصیلی است اما بخش اعظم این برنامه را تشکیل می دهد.(6) مشاوره هسته اصلی خدمات راهنمایی تحصیلی، حرفه ای، و سازشی است. علاوه بر آن مشاوره عالی ترین و برجسته ترین فعالیت متبحرانه برای فرد متخصص در امور راهنمایی و استخدامی است(2) .

2 – تعریف مسئله مورد پژوهش

همانطور که از موضوع تحقیق برمی آید هدف بررسی میزان موفیت مشاوران از چند سال اخیر( از سال 1370 تاکنون) می باشد. به دلیل عدم موفقیت این گروه در سال های قبل و اوایل انقلاب قصد این است که در این تحقیق ضمن بررسی میزان موفقیت مشاوران علل موفقیت یا عدم موفقیت روشن گردد. از شواهد اینگونه برمی آید که یکی از دلالیل عدم موفقیت مشاوران در سالهای گذشته عدم رازداری مشاوران در جهت هدایت تحصیلی و شغلی و تربیتی بوده است هراس دانش آموز از مشاور از دیرباز بعنوان یکی از معضلات که منجر به تشدید فاصله مشاور و دانش آموز می گردد شده و از طرفی تخصص ناکافی مشاوران از جمله عوامل دیگر عدم موفقیت مشاوران بوده است که درنتیجه تحقیق به روشنی مسائل مزبور مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد.

خلاصه اینکه عدم موفقیت مشاوران در اولین طرح مشاوره ای در ایران درسالهای 1350 تا 1358 و مشکلات ناشی از مسائل تحصیلی و شغلی و تربیتی دانش آموزان، بخصوص جدیدبودن طرح در دبیرستانها و ارائه مشکلات مربوط به مشاوره توسط دانش آموزان انگیزه ای بود که به تحقیق در این خصوص بپردازیم. تا راهکاری جهت تعمیق وبررسی موانع موجود توسط مسئولین گردد.

بطورکلی می توان موانع اجرای صحیح رده مطلوب خدمات مختلف راهنمایی در کلاس ایران را به دو بخش برون سازمانی و درون سازمانی تقسیم کرد.

الف: موانع برون سازمانی

– نگرشها و ارزشها و طرزتلقی مردم ازرشته های تحصیلی پیش دانشگاهی و دانشگاهی بویژه فنی و حرفه ای آنها بافته نبودن نیروی انسانی در بخشهای صنعت- خدمات و کشاورزی در رده های مخلتف مهارت

– در دسترس نبودن فرهنگ مشاغل ایران

– گسترده نبودن ارتباطات و همآهنگی لازم بین مراکز آموزشی و پژوهشی، آموزش عالی با سازمانهای آموزشی پیش دانشگاهی

– پراکنده بودن اطلاعات مربوط به امکانات تحصیلی و شغلی سازمانها

– کمبود نشریات و بروشورهای تحصیلی و شغلی مربوط به سازمانها

ب: موانع درون سازمانی

– عدم عرضه اطلاعات همه جانبه تحصیلی- شغلی به صورت نظام یافته به دانش آموزان

– ارتباط کم تحصیلات دبیرستانی و دانشگاهی

کمبود مؤسسات آموزشی اختصاصی و درنتیجه گرایش شدید به سوی تحصیلات دبیرستانی

محدودبودن امکانات آموزشی و پرورشی و در نتیجه آشکارشدن استعدادهای عمومی و اختصاصی

کمبود بعضی از رشته های تحصیلی متوسطه در مناطق مختلف کشور و درنتیجه عدم امکان انتخاب رشته مناسب

– محدودبودن ابزار و روشهای شناخت و هدایت دانش آموزان [1]

3- هدف تحقیق

الف – آیا مشاوران نظام جدید در هدایت و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان موفق بوده اند؟

ب- آیا دانش آموزان از خدمات مشاوره ای بخوبی بهره برده اند؟

ج- آیا مشاوران د رهدایت دانش آموزان و انتخاب شغل مناسب موفق بوده اند؟

و- آیا مشاور مدارس نظام جدید تاکنون در رفع مشکلات تربیتی – عاطفی دانش آموزان موفقیتی داشته است؟

4- ضرورت تحقیق

امر راهنمایی و مشاوره درهر نظام آموزشی یک ضرورت تاریخی- اجتماعی و آموزشی است هرجا مدرسه و آموزشگاهی هست در آن مسائل و مشکلات متعدد درسی، شخصی، خانوادگی، شغلی، مالی، سازگاری، عاطفی و روانی نیز وجود دارد. بسیاری از مسائل و معضلات برخاسته از بطن هر نظام آموزشی است از این روی پرداختن بدانها و کوشش در شناخت و حل و فصل آنها همانند هر فعالیت آموزشی دیگر بوجود فرد تحصیل کرده و آزموده نیاز دارد.

مشاور به یک معنی تجربه کهن نسل آدمب است و از سویی مبحثی نوین است. انسان در طول قرون و اعصار دریافته است به نظام داشتن مشکل و اخذ تصمیم گفتگو داشتن با یک دوست صمیمی، یا یک معلم و روحانی، همسر، کشیش، یا والدین و پزشک می تواند فکر را روشنی بخشد.

اخذ تصمیم را آسان کند و دلواپسی و اضطراب را تسکین دهد. آنچه در عصر کنونی تازگی دارد و تکوین و رشد مشاوره به صورت یک شغل تخصصی است تنها در نیم قرن اخیر است که برای فردی ارتباط کم خانواده با مدارس میسر گردیده تا همه عمر و انرژی خود را در نوعی از قدمت مصروف دارد که یاری و کمک تخصصی به دیگران است و می تواند در سراسر زندگی نه تنها محل درآمد و اعاشه حیات او باشد بلکه شغل بس دلپذیر است که هم به رشد و تکامل دیگری می انجامد و هم به رشد و پیشرفت خود ا ومی افزاید.

اینک در جوامع صنعتی پیشرفته مشاوران درگیر مسائل و مشکلاتی اند که پزشکان و حقوقدانان نسلهای قبلی با آنها مواجه بوده اند در این جوامع استانداردهای تخصصی و برنامه های آموزشی گسترده برای پژوهش به امر مشاوره تعبیه شده و تعداد زیادی ازافراد جوان این شغل را جالب و جاذب یافته اند و بسیاری از مردان و زنان در مدارس اعم از ابتدایی- متوسطه و حتی دانشگاه و مدارس عالی به شغل مشاوره اشتغال دارند و می کوشند آموزشهای بیشتری برای مقابله با نیازمندیها ودرخواستهای آتی فرا گیرند.[2]

شکی نیست که به موازات گسترش ا-جتماع و پیچیدگی نهادهای آن مشکلاتی بروز می کند و چیزهایی قوی ضرورت می یابد که قبلاً نیازی بدان احساس نمی شده است مثلاً در جوامع پیچیده روابط اجتماعی سست تر می شود و افراد همبستگی عاطفی خود که درپاره ای موارد می تواند مشکل گشای ناراحتیهای روحی باشد از دست می دهند بطوریکه خانواده های زیادی بدون آنکه همدیگر را بشناسند و خود را در غم و شادی یکدیگر شریک بدانند ناآشنا و بی خبراز یکدیگر در کنار هم زندگی می کنند. در نهاد خانواده به علت افزایش سطح گرفتاریهای شغلی پدر و مادر و مسئولیت هر یک از افراد خانواده در امور مربوط به خود روابط افراد خانواده و علایق و وابستگی عاطفی آنها به یکدیگر نیز قدرت و شدت خود را از دست می دهد و والدین که فرصت می کنند به درد دل فرزندان خود گوش دهند در نتیجه انتظار والدین از مدرسه و نظام تعلیم و تربیت جامعه بالا می رود و والدین بیش از پیش می خواهند که مدرسه پاره ای از مسئولیتهای آنها را با ارائه خدمات ویژه ای بعهده بگیرد. نکته دیگری که با توجه به ضرورت اجتماعی راهنمای می توان اظهار داشت آن است که تحول یک اجتماع از حالت ساده به پیچیده شامل بافت اقتصادی آن جامعه نیز می شود و اقتصاد هر جامعه از حالت بدوی و کشاورزی به حالت صنعتی و مکانیزه میل می کند فعالیت های شغلی ساده و اولیه به فعالیتهای پیچیده تر در داخل سازمانها و کارخانجات عظیم تبدیل می شود و تقسمی کار پیش می آید تا تخصصی از اهمیت ویژه ای برخوردار می شود. کار با ماشین بسیاری از کارهای دستی و ساده اولیه را در خود حل می کند و در نتیجه بسیاری از افراد شغل خود را ازدست می دهند و مجبور می شوند به دنبال شغل جدیدتر و با تخصص بیشتری باشند. انسانها در نظام اقتصادی پیچیده به شکل پیچ و مهره های ماشین در می آیند و ابعاد انسانی اینها مورد تهدید قرار می گیرد و بجای تأکید در حرمت انسان بر تولید بیشتر و کارآیی هر چه بیشتر و بالاتر انسان تأکید می شود و خلاصه آنکه در نظامهای پیچیده اقتصادی مسئله مورد توجه به حرمت انسان و خصوصیات انسانی او تأکید می شود و خلاصه آنکه در نظامهای پیچیده اقتصای مسئله توجه به حرمت انسان و خصوصیات انسانی او به دست فراموشی سپرده می شود. و این نظامها شخصیت او را مسخ می کنند و از او یک ماشین می سازند. لذا در داخل نظامهای پیچیده اقتصادی لاز م است نهادی مسئولیت هدایت نسل جوان را بعهده گیرد تا در لابه لای چرخهای عظیم و متنوع ماشین آلات صنعتی و پیچ و خو و عاری از عواطف، مسیر زندگی تحصیلی و شغلی مناسبی را انتخاب و تعقیب کند وسرانجام جای خود را در جامعه بیابد.

روش تحقیق میزان علاقه به مطالعه

فهرست

فصل اول

كلیات

مقدمه

بیان مسئله

ضرورت و اهمیت تحقیق

اهداف تحقیق

سؤالات تحقیق

تعاریف عملیاتی واژه ها

خلاصه فصل

فصل دوم

پیشینه تحقیق

مقدمه

كودك، كتاب، مطالعه

تدارك محیط مناسب برای مطالعه

اصول مطالعه و تحقیق و فراگیری بهتر آن

اصول قبل از شروع مطالعه و تحقیق

روشهای مطالعه

فنون خواندن اجمالی

روش سریع خواندن

روش خواندن تجسمی

روش خواندن انتقادی

روش خواندن عبارت تكراری

روش دقیق خواندن

خواندن به عنوان یادگیری

فعالیت و خواندن

خواندن فعال

زمان خواندن و تحقیق

اهداف خواندن

خلاصه فصل دوم

فصل سوم

روش اجرایی تحقیق

مقدمه

روش تحقیق

جامعه آماری

نمونه آماری

ابزار تحقیق

روشهای آماری

متغیرها

توضیح روشهای آماری

فصل چهارم

تجزیه و تحلیل آماری

فصل پنجم

مقدمه

خلاصه پژوهش

نتیجه گیری

محدودیتها

پیوست

فهرست منابع

پرسشنامه

فصل اول

كلیات

مقدمه:

ایجاد علاقه به مطالعه و تحقیق و تشویق آن مدت زمان طولانی است كه در سر لوحه برنامه های توسعه و پیشرفت كتاب قرار گرفته است. اگر چه دانستن آمار بی سوادان دنیا آسان است اما اطلاعاتی مناسب از بزرگسالان با سوادی است كه دست به مطالعه كتاب، مجله، روزنامه نمی توانند و از تعداد شاگردان مدارسی كه غیر از كتابهای درسی مطالب دیگری نمی خوانند در دست نیست، چرا كه خواندن و مطالعه به یك نوع ختم نمی شود بلكه دارای انواع زیادی است كه از طرفی عادت به مطالعه با در نظر گرفتن گروه سنی، سطح آموزشی و زمینه های فرهنگی و اجتماعی بسیار متفاوت است( استیگر، ترجمه شكوفی 1377)

در دنیای امروز متغیر قرن بیستم كه در هر لحظه در زمینه های متفاوت علمی، هنری، سیاسی، اقتصادی و… یك اتفاق تازه ای پدید می آید اهمیت و ضرورت مطالعه نمودار می شود در این عرصه پر ماجرا انسانها هستند كه رقابت می كنند. كتاب و مطالعه و تحقیق در جهان كنونی دیگر كار افراد ویژه ای نیست، حجم اطلاعات و مطالب در شاخه های علمی مختلف به گونه ای است كه حتی برای رفع كوچكترین نیاز فردی و یا شغلی باید مقدار زیادی وقت صرف نمود امروزه به اثبات رسیده است كسی كه سخن گفتن فرا گرفته باشد به مشكلات نا محدودی فائق آمده كه قدرت بزرگترین رایانه های ساخت بشر را پشت سر نهاده است.

بهبود كیفیت خواندن و تحقیق مانند سایر توانائیهای آموختنی امری است كه از راه تمرین و ممارست حاصل شود(طوسی 1371)

فرا گرفتن به كمال، مستلزم احراز عادت های تازه ای چه در نحوه اندیشه و چه در شیوه های عمل می باشد. امروزه بهبود اوضاع مطالعه و افزایش سرعت خواندن و درك مطلب یكی از اقدامات مهم آموزش به حساب می آید. تحقیقات مربوط به مطالعه و تحقیق كه تقریباً شاخه جدیدی از علم می باشد كلیه رمزهایی را از این امر فراهم آورده است كه هم برای فرد و هم برای جامعه مفید است. سه عامل لازمه و توفیق در فرا گرفتن است: 1- شایستگی كه گاه به عنوان هوش و استعداد از آن یاد می شود.2- علاقه به مطالعه كه معمولاً بر اساس ادراك صحیح از اهداف و مقاصد آینده پدید می آید.3- شیوه های مطالعه. ( اوتیس و موریس ترجمه آل رسول 1363)

بیان مسئله

در این پژوهش علاقه به مطالعه و تحقیق به عنوان یك موضوع و مسأله اجتماعی در میان جامعه،‌خصوصاً منتشر دانشجو مورد بررسی قرار می گیرد مطالعه به مثابه آئینه فرهنگ یك جامعه است به این معنا كه مطالعه و تحقیق نمودن و اهمیت آن تا حد زیادی معرف فرهنگ آن جامعه است. مطالعه یك امر اكتسابی است كه افراد از طریق مختلف و بر حسب شرایط و محیط اجتماعی و سیاسی خود سبك می كنند متأسفانه در كشور ما حتی در مراكز علمی و آموزشگاهی این مسأله از توجهات لازم و كافی برخوردار نیست (استیگر ترجمه شكوهی 1377)

در جهان متمدن همه كودكان به آموزشگاه می روند و برخی از آنها به دانشگاه راه می یابند و عده بسیاری كه به آموزش رسمی ادامه نمی دهند با گوش دادن به برنامه های رادیویی و خاندن روزنامه و مجلات مورد علاقه خود به نحوی به مطالعه می پردازند. هر طرح كلی ناچار باید فشرده و تا اندازه ای گزیده و چكیده باشد از بررسی كامل فعالیتهای مربوط – مطالعه به یك كتاب بزرگی پیرامون روانشناسی انسانی نیاز دارد تا كه پیرامون انسان و طبیعت او به بررسی و پژوهش بپردازد ( میس ترجمه فرهمند پور 1368)

پژوهشگر بر مبنای پژوهشها و تحقیقات انجام شود و منابع موجود در این رابطه مشتاق گشته كه تحقیق در این زمینه در بین دانشجویان پسر و دختر رشته مدیریت و برنامه ریزی دانشگاه آزاد اسلامی ( واحد کرج) انجام دهد تا نقش عوامل مختلف و چتر فلسفی حاكم بر جامعه در این رابطه مشخص و معین نماید.

ضرورت و اهمیت تحقیق

انسان در پی آن است كه تا سطح زندگی خود را حفظ و بهبود بخشد. خواست انسان تنها آن نیست كه با فرزندان خود زندگی جاودانه كند. بلكه او می خواهد زندگی فرزندانش بهتر از زندگی خود او باشد، دانشجو می خواهد مطالعاتش در خدمت این سطح عالیتر زندگی می باشد و در لذت بردن از زندگی او را كمك كند( میس، ترجمه فرهمند پور 1368)

ضرورت و اهمیتی كه تحقیقات در هر زمینه ای دارند بیانگر آن است كه می تواند مسأله و مشكلات را هر چه بهتر شناسایی و راهكارهائی برای نشر و توسعه آنها ارائه داد. از آنجا كه مطالعه و علاقه به آن نمایانگر فرهنگ و تمدن جامعه و دولت است لذا در این پژوهش تلا ش می شود كه با بهره گیری از تمامی امكانات و ابزار مناسب و با استفاده از منابع و كتب علنی مختلف سعی در روشن نمودن مسأله مورد تحقیق نمود تا مسبب حركتی جهت دار به سوی رشد و پویایی در قشر محصل خصوصاً اقشار دانشجو گردد.

اهداف تحقیق

هدف كلی بررسی راههای مؤثر بر میزان افزایش رغبت و علاقه جهت مطالعه و تحقیق در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی ( واحد کرج)

اهداف جزئی

1- تعیین میزان رغبت و علاقه دختران و پسران دانشجو به مطالعه و تحقیق.

2- تشخص نمودن عوامل مثبت و منفی در میزان رغبت و علاقه دانشجویان نسبت به مطالعه و تحقیق

3- اولویت بندی و درجه بندی عوامل آموزش در تعیین میزان رغبت و علاقه دانشجویان به امر مطالعه و تحقیق

4- شناخت روشهای آموزشی كه موجب رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق می گردد.

فرضیه های تحقیق

1- جامعه نقش مهمی در میزان رغبتو علاقه دانشجویان به مطالعه دارد.

2- نقش طبقه بندی اجتماعی دانشجویان در میزان رغبت و علاقه آنها به مطالعه و تحقیق مؤثر است.

3-خانواده از عوامل مهم در ایجاد میزان رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق می شود.

4-مكان و فضای آموزشی مطلوب دانشگاهی موجب افزایش میزان رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق می شود.

5-شرایط تحصیلی نامتناسب موجب كاهش میزان رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق می شود.

6-عدم صلاحیت علمی و علاقة شغلی استادان از عوامل مؤثر در میزان رغبت و علاقه دانشجویان به شمار می رود.

7-رسانه های گروهی و مطبوعات می تواند موجبات افزایش رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق گردند.

سؤالات تحقیق

1-آیا جامعه نقش مهمی در میزان رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق دارد؟

2-آیا نقش جامعه اجتماعی دانشجویان در میزان رغبت و علاقه آنها به مطالعه و تحقیق مؤثر است؟

3-آیا خانواده از عوامل مهم در ایجاد رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق محسوب می شود؟

4-آیا مكان و فضای آموزشی مطلوب دانشگاهها موجب افزایش میزان رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق می شود؟

5-آیا شرایط تحصیلی نامتناسب موجب كاهش رغبت و علاقة دانشجویان به مطالعه و تحقیق می شود؟

6-آیا عدم صلاحیت علمی و علاقه شغلی استادان از عوامل مؤثر در میزان رغبت و علاقة دانشجویان به شمار می رود؟

7-آیا رسانه های گروهی و مطبوعات می توانند موجبات افزایش رغبت و علاقه دانشجویان به مطالعه و تحقیق گردند؟

تعاریف عملیاتی واژه ها

برای روشن شدن موضوع و قابل درك و فهم بودن كلمات و لغات به كار رفته در این پژوهش لازم است به تعاریف چند پیرامون اصطلاحات، رغبت، علاقه، مطالعه و تحقیق بپردازیم.

-رغبت: كلمة رغبت از راغب بودن می آید. یعنی انگیزه و هدفی كه به فرد نیرو می دهد جهت انجام كار.

-علاقه: یك آمادگی روانی یا شناختی است كه از تمركز و تركیب مجموعه ای از احساسات و هیجانها در بارة موضوعی معین به وجود می آید.

-مطالعه: مطالعه یا خواندن عبارتست از ارتباط كلی فرد با اطلاعات سمبولیك ـاطلاعاتی كه با علائم و ناشنه های گوناگون القا می گردد) موجود در جنبة بصری یادگیری كه از طریق 1-تشخیص 2-جذب 3-ادراك (یا ادراك درونی) 4-درك نهایی (ادراک خارجی)
5-ضبط (حفظ) 6-یاآوری 7-ارتباط یا به كارگیری الف – كتبی ب- شفاهی ج – تصور چ- تفكر حاصل می شود.

مطالعه همان خودآموزی است یعنی مطالعه عملی است كه خود شخص آن را هدایت می كند.

-تحقیق: عبارتست از یك برنامه و یا مجموعه ای از جستجوهایی است كه با اجرای ان محقق قادر می گردد تا به شكل یا مسئله مورد مطالعه پاسخ قابل قبول بگوید. و برای تحقیق و پژوهش محقق مراحل زیادی را می گذراند و از ابزار وسائل استفاده می كند تا به هدف خود برسد.

به نظر محقق مطالعه و تحقیق شیوه ای است هدایت گرانه و مرتبط با اطلاعات گوناگون كه از طریق مختلف درفرآیند یادگیری برای هدفی خاص ایجاد می شود.

خلاصة فصل

در پایان این فصل پژوهشگر لازم می داند ضمن بیان نمودن اهمیت اهداف و موضوع تحقیق بر نقش حساس و كلیدی آن در شرایط و اوضاع كنونی جامعه خویش و جهان بشری اشاره كند. بنیان هر جامعه را علم و دانش تشكیل می دهد و اگر زمانی جامعه در این زمینه دچار كمبود و نقصان گشت كل بنیان آن جامعه دچار تزلزل می گردد، لذا این موضوع با داشتن چنین اهمیتی باید مد نظر همه افراد جامعه قرار گیرد و با گسترش فرهنگ مطالعه در جامعه و شكوفاسازی افراد خصوصاً استعدادهای نهانی سعی در پیشرفت و ترقی كشور و جامعه داشته باشیم و در جهت كمال انسانی گام برداریم.

فصل دوم: پیشینة تحقیق

مقدمه

به طور كلی می توان گفت كه خواندن و مطالعه از دیرباز حتی به روایاتی مختلف از زمان خلقت انسان وجود داشت. زمانی كه حضرت آدم (ع) به واسطة سرپیچی از فرمان الهی از بهشت بیرون شد پس از سالها ناراحتی و گریه به فرمان خداوند توسط فرشتة مقرب الهی به او كلمات استغفار آموخته شد تا بدین وسیله طلب بخشش نماید این حركت با به وجود آمدن خط در میان انسانها رونق یافت و در پی آن زبانهای مختلف شكل گرفت از طرف دیگر امامان و پیشوایان اهل دین اهمیت و ارزش زیادی نسبت به این مسئله داشتند، چنانچه مولای متقیان حضرت علی (ع) می فرماید (هركس به من جمله ای بیاموزد مرا بندة خویش ساخته است) در هر زمان بسته به شرایط و اوضاع حاكم بر جامعه مطالعه و كسب علم شدت و یا تضعیف می شد. در عصر حاضر (عصر صنعتی شدن) و عصر رونق و پیشرفت آموزش از اولویت خاصی برخوردار است. هر جامعه با اتخاذ نظامها و متدهای آموزشی و پرورش برتر سعی در سبقت و كمال انسانی هستند. جامعه ای پیروز و سربلند خواهد بود كه به سلاح علم و دانش برتر و بهتر مجهز باشد و این امر مستلزم مطالعه و تحقیق و آگاهی افراد و جامعه در زمینه های گوناگون است. به نقل از كتب در ورایات معتبر اشتغال به درس و كتاب به زمانهای بسیار قبل برمی گردد. منصب نبوی پس از آدم ابوالبشر و فرزندش شیت به حضرت ادریس رسید دو مختصات نبوی و اسم اعظم و مقام وصایت نصیب وی گردید. علت نامگذاری آن حضرت به ادریس نیز در روایات، كثرت اشتغال وی به درس و كتاب ذكر شده است وی اولین كسی بود كه خط نوشت، جامه دوخت و علم خیاطی را تعلیم داد. آن حضرت را منشاء علم بسیاری از علوم مانند نجوم، حساب، هتدسه، هیئت و … دانسته اند. ادریس (ع) سیاست و اداب تمدن و قوانین ممكلتی را به مردن یاد می داد. همچنین طرز ادارة شهرها و ساختمان سازی را به مردن آموخت و بر اثر تعلیمات آن حضرت 188 شهر برروی كرة زمین بنا گردید. (قصص قرآن، رسولی محلاتی 1377)

در كشور ایران در 25 سال اخیر توجه بیشتری به مسئله لزوم مطالعه و تحقیق و ایجاد عادات به مطالعه شده است. مقدار كتابخانه های عمومی در شهرها رو به افزایش است با تصویب قانون كتابخانه ها لزوم تشكیل كتابخانه های مدارس ایجاد و ادارة استفاده از آن در چند ماه مشخص شد و پیشرفت و ازدیاد آنها تا حدودی تامین شد. اما طبق آخرین آماری كه چندی قبل از طرف یونسكو منتشر شده بود میانگین زمان مطالعه در شبانه روز در كشورهای مختلف بیان شده بود. ژاپن و آلمان را 4 ساعت ذكر كرده است و ایران، كشوری كه زمانی پرچمدار علم و ادب و خطة دانشمندان و اندیشمندان بوده است این رقم به 2 دقیقه نزول كرده است (دارو، ترجمه حكیم جوادی 1377)

كتاب سازنده توسعه دهندة فرهنگ نخبگان است ادیانی كه تا به امروز دوام آورده اند و صاحب كتاب بوده اند و جامعه ای كه به كتاب اهمیت و اعتباری می دهد و در نشر و توسعه و توزیع آن سرمایه گذاری می كند، جامعه است كه به پژوهش و تحقیق بها می دهد آن جامعه فرهنگی برپا و سازنده دارد. كتاب چه در زمینة شعر و قصه و چه در مضامین آموزشی و علمی می تواند نقض مؤثر در رشد و تربیت صحیح كودكان بازی می كند (خوش نظر، 1372)

محمود حكیمی نویسندة كتاب نوجوانان در بارة كتاب این چنین می نویسد: «كتاب خودب می تواند در درك كودكان و نوجوانان شوق پرس و جو و كنجكاوی فراهم كند و او را به جهان انسان بودن یعنی دنیای دانستن و آزاد زیستن رهبری كند» (خوش نظر 1372)

جوامع پویا در ازدیاد كنابخانه ها سهمی دارند وجود كتابخانه منشاء پیشرفت جامعه و انتقال افكار و تجربیات و نجات كشورها از خطرات است كسانیكه اوقات فراغت خود را به كتابخانه كب روند از ضعف و پریشانی روح در امان هستند و آرامش بیشتری در زندگی دارند. كتابخوانی علاوه بر استفاده علمی و اخلاقی بهترین سرگرمی و تفریح سالم است. پیشرفت كشورها را می تواند بتیراژ كتابها و كیفیت آنها و مقدار مطالعه كنندگان مورد بررسی قرار داد. همچنین می تواند گفت كه كتاب رابطه مستقیمی با رشد فرهنگی آن جامعه دارد. برای هرچه بیشتر شركت كردن دانش آموزان در مسابقات فرهنگی و هنری و نیز شركت مداوم در كتابخانه های مدارس و یا كتابخانه های عمومی باید انگیزه مطالعه را در آنان ایجاد كنند همچنین كتابخانه های مدارس را در نظر شركت دانش آموزان در آن فعال كرد.

(رفوث و همكاران ترجمه فرازی 1375)

یكی از اموری كه هر جوینده اهل علم و دانش با آنان سر و كار دارد و همواره در طول زندگی به ان نیازمند است مطالعه و تحقیق و تداوم و افزایش مطبومات و اطلاعات است. اگر علم و. دانش اندك انسان با مطالعه و فراگیری و تحقیق و جستجو تكمیل نگردد و به آگاهی علم و دانش بگذرد و از حقایق یا عالم هستی با خبر و از آنها بهره مند گردد. در میان اقشار مختلف مردم كسانیكه به امر خطیر و ظریف تعلیم و تربیت و سازندگی و پرورش انسانها سر و كار دارند نیاز بیشتری به مطالعه و كسب علوم و معارف علمی و معنی دارند. (رفوث و همكاران ترجمه زازی 1375)

سخنی چند از بزرگان در باره مطالعه كتاب:

كتاب باغ و بوستان دانشمندان است

(حضرت علی)

در دنیا لذتی كه با لذت مطالعه برابری كند نیست

(تولستوی)

هركه مدرسه ای ایجاد كرد زندانی را خراب كرد

(ویكتور هوگو)

كتاب بنیاد تمدن است، كتاب بر عالم تمدن فرمانروائی می كند.

(ولتر)

كتاب بوستان خرمی است كه گلهای آن از سلیقه بزرگان می روید

(حافظ)

كودك، كتاب، مطالعه

در عصر ما، ذكر این نكته كه تا چه حد كتاب و كتابخوانی موجبی برای رشد دینی، اخلاقی، فرهنگی . عقلانی آدمی است، نمی نماید. زیرا همه می دانتد كه كتابهای مفید و سودمند یكی از مهمترین ابزار رساندن پیام و استقلال فرهنگ و تمدن برشی به نسل دیگر است. با تأیید نقش مؤثر كتاب در زندگی فردی و اجتماعی و حركات كمالی آدمی آنچه مهم است وجود نویسندگانی اسن كه رسالت و تعهد خود را تسهیل و سیر صعودی كامل انسانی و ارج معنوی اش را احساس كنند و بدانند كه چه و چگونه و برای چه كسی كتاب را می نویسند. و بر خوانندگان است كه بدانند چه كتابهایی بخوانند و چگونه بخوانند تذكر این نكته لازم و ضروری است كه مبادا در میان ضرورت كتاب و كتاخوابی غلو كنیم زیرا باید تا آن حد به كتال خواندن اعتنا داشت كه ادمی را از تفكر بازنگیرد و در حقیقت كتاب آدمی را از خود نگیرد (آشوری 1374)

میلورال تبلچور در سال 1969 منشی بخش كودكان انجمن كتابداران امریكا بود توجهش بر امر ترجمه جلب شد و در این مورد دست به تحقیقاتی زد. او در صدد بود نظر اروپائیان را در بارة كتابهای انگلیسی و ادبیات امریكا بداند و در ضمن در بارة آنچه كه امریكا از آثار اروپائی چاپ و منتشر می شد نیز نظریابی كند.

نتیجه این تحقیق معلوم داشت كه در دنیای كودكان نیز همیشه بهترین و مناسبترین كتابها مورد استفاده و نشر قرار نگرفته اند (لویتیس و موریس ترجمه آل رسول 1363)

بزرگترها در انتخاب كتاب برای كودكان نیاز نیاز خداپسندانه جامعه بشیتر از نیازها و خواسته های كودكان در نظر دارند و هر یك ذوق و سلیقه ای خاص خود را دارند. و خوش آمدن و بد آمدن آنان از كتابی، غالب بر اساس تجربه و خواسته های بزرگسالی خودشان است به احتیاجات كودكان، حال آنكه با توجه به خصایص كودكان و نوجوانان و نیازهای این مراحل از زندگی آدمی، كتابی مفید است كه محتوایش صلاح آنان را ابلاغ كند و مطلب آن چیزی باشد كه در حضور بگنجد و با معاینه و مشاهده بتوان آنان را حاصل كرد شاید این نكته كه گفته اند:

بچه ها را در حصار كتاب قرار دهید و با فزونی خاص زمینه را برای علاقمندی آنان به كتاب و كتابخوانی فراهم كنید برای آن است كه آنچه به او ارائه می دهیم پسند بزرگترهاست.

حال آنكه كودكان از بدو تولد مطلوباتی دارند كه در پی آنها می گردند و آنها را می جویند اگرچه آنچه را كه می خواهند به ایشان ارائه دهیم خود به مطالعه راغب خواهند شد آنچه مهم است این است كه خواسته های كودكان هیچ گاه رها نشود و غیر از دنیای آنها چیزی موضوع قرار داده نشود. (آدله و درون، ترجمة صراف تهران 1374)

بررسی نتایج تحقیقاتی كه در اتریش بر بیش از 40000 شاگرد در مدرسه انجام شد نشان می دهد كه یكی از عوامل در پرورش عادات واقعی به مطالعه ارتباط دادن مطالب خواندن است. به مهارت بچه ها در خواندن در مراحل سنی مختلف برای جوابگوئی این نیاز لازم است كه:

اولاً: درج مشكل بودن مطالب خواندنی به وسیله یك فرمول خاص معلوم می شود.

ثانیاً: سن خواندن هر شاگرد معلوم شده است سنی كه اغلب با سن تقریبی او فرق دارد. (اوتیس و موریس ترجمة آل رسول 1363)